W środę, 18 lutego. rozpoczynamy Wielki Post. Czym jest ten okres? Co wtedy jest najważniejsze?
Wielki Post potrwa 40 dni. Liczba 40 stanowi w Piśmie Świętym wyraz pewnej dłuższej całości, czasu przeznaczonego na jakieś konkretne zadanie człowieka lub zbawcze działanie Boga. 40 dni spędził Jezus na pustyni na modlitwie i poście przed rozpoczęciem swojej publicznej misji, 40 lat pielgrzymował Izrael z Egiptu do ziemi obiecanej, 40 dni przebywał Mojżesz na Górze Synaj, gdzie otrzymał od Jahwe Tablice Prawa.
Okresy i dni pokuty są w Kościele specjalnym czasem ćwiczeń duchowych, liturgii pokutnej, pielgrzymek o charakterze pokutnym, dobrowolnych wyrzeczeń, jak post i jałmużna, braterskiego dzielenia się z innymi. Z liturgii znika radosne „Alleluja” i „Chwała na wysokości Bogu”, a kolorem szat liturgicznych staje się fiolet. Istotą pozostaje przygotowanie wspólnoty wiernych do największego święta chrześcijan, jakim jest Wielkanoc.
W Środę Popielcową, która rozpocznie święty czas Wielkiego Postu, kapłani tradycyjnie posypią nasze głowy popiołem. Wypowiadają przy tym zdanie: „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” albo „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Popiół zawsze był symbolem śmierci, przemijania, cierpienia, straty. Prawda o nieuchronnej śmierci może szczególnie dociera do nas właśnie w Środę Popielcową. Ale z drugiej strony już gdzieś tam, na horyzoncie, wyłania się zupełnie inna prawda: o zmartwychwstaniu Chrystusa, a także naszym zmartwychwstaniu do życia wiecznego. Tak więc Wielki Post rozpięty jest między śmiercią, a życiem; cierpieniem, a radością; stratą, a zyskiem. Na razie jednak, w Środę Popielcową, rozpoczynamy czas pokuty, a symbolem tego jest właśnie obrzęd posypania głów popiołem.
Sam zwyczaj posypywania głów popiołem na znak żałoby i pokuty znany jest w wielu kulturach i tradycjach. Znajdujemy go zarówno w starożytnym Egipcie i Grecji, jak i u plemion indiańskich oraz na kartach Biblii.
Liturgiczna adaptacja tego zwyczaju pojawia się jednak dopiero w VIII w. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W następnym wieku papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. Z tego też czasu wywodzi się zwyczaj, że popiół do posypywania głów wiernych pochodzi z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.
Św. Benedykt w swojej Regule poświęcił cały rozdział tematowi zachowania Wielkiego Postu. Co prawda Reguła jest napisana dla mnichów, to jednak wiele zaleceń tam zawartych mogą podjąć również ludzie świeccy. Dlatego zwróćmy uwagę, że św. Benedykt radzi, aby mnich w każdym czasie żył jak w Wielkim Poście. Bo nie jest to czas jakiegoś szczególnego udręczenia, ale wracania do tego, co najważniejsze, co najbardziej skupia naszą uwagę na Bogu. Chodzi o to, abyśmy to, co wprowadzimy w Wielkim Poście (głębszą i częstszą modlitwę, pokutę za grzechy, post, dobre postanowienia), pozostało z nami po zakończeniu tego okresu, pomogło nam lepiej dostrzegać Boga w codzienności. Wielki Post powinien zakończyć się więc jakąś dobrą, trwałą zmianą w nas.
Jakie więc postanowienia podjąć, aby dobrze przeżyć Wielki Post? Może w tym miejscu zasugerujemy jeden, który gorąco poleca św. Benedykt. Otóż każdy z jego mnichów w Wielkim Poście otrzymywał z biblioteki jedną książkę, którą powinien przeczytać w tym czasie od początku do końca. Tak też zresztą jest do dziś we wspólnotach benedyktyńskich. Oczywiście można czytać również inne książki, ale tę jedną trzeba koniecznie przeczytać na zasadzie posłuszeństwa.
Warto więc może właśnie zrobić sobie takie postanowienie, wybrać sobie jakąś wartościową książkę z dziedziny wiary, duchowości i przeczytać ją spokojnie, powoli, zastanawiając się uważnie nad przeczytana treścią. Niech ta książka będzie naszym przewodnikiem w czasie Wielkiego Postu.